Buradasınız

Kuzey Irak’ta İngilizlerin Türk ordusuna karşı hareketi

Çankaya Arşivinden-5

Kuzey Irak’ta İngilizlerin Türk ordusuna karşı hareketi

Ve Iraklı katmanların tutumu

Musul sorunu sırasında ve Lozan müzakereleri devam ettiği müddetçe İngilizler Kuzey Irak’ta istihbarat çalışmalarını sürdürüyür ve aşiretler üzerinde nüfuz tesis etmeye kalkışıyordu.

Buna karşı Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükümeti de karşı hareketler planlıyor ve Misak-ı Millî hudutlarında kabul ettiği bu bölgede hakimiyetini pekiştrmeye çalışıyordu. Lozan müzakerelerinin başlamasından bir süre önce Antep Milis Kuvvetleri Komutanı Özdemir bey küçük bir gönüllü birliğiyle Diyarbakır’dan Musul’a gönderildi ve sanki kendi isteğiyle gitmiş gibi bir görünüm sergilendi.[1] Özdemir’in  küçük müfrezesi bölgedeki yerli halk üzerinde kısa zamanda yer yer başarılar kazandı. Özdemir’in Ravenduz civarında yaptığı harekat efsane halini almıştı. Özdemir bey 29 Nisanda İran!a geçmek zorunda kaldı, oradan Van’a geçerekbu kahramanlık atılımı son buldu.[2]

İngilizler bu sırada Şeyh Mahmut üzerinde de tehakküm kurmak istiyorlardı. Kendilerine karşı olan hareketlerine tehammül etmeyince de o bölgelere hava akınları düzenliyorlardı.

Bu arada Irak’ta Şiî grupları,  Sadun Uceymi Paşa ve Şeyh Mahmut önderliğindeki Kürt ve Arap mücahitler de birinci dünya savaşı başlarında güneyde Basra civarında Şuaibe mevkiinde özverili bir şekilde çarpışmışlardı.

Çankaya köşkü arşivlerinde bulduğumuz bir belge bu konuya ışık tutmaktadır. Türkiye Büyük Millet Meclisi Riyaseti, Kalem-i Mahsus Müdüriyeti 1/203 nolu ve 4.4.1339 ( 4 Nisan 1923) tarihli Sarıkamış çıkışlı bir yazı bunu açıkça göstermektedir. Yazıya TBMM reisi Mustafa Kemal Paşa, “açtım” diye şerh düşmüş ve “ derhal keşide edilecektir” diye not koymuştur.

Belgenin Metni:

“ Büyük Millet Meclisi Riyaset-i Celilesine,

  1. Irak’ta Caferi kardeşlerimizin Reisi Necef Müçtehid-i Ekberi El-Seyyit Muhammed Mehdi El-Halisi hazretlerinin maruzatı ber vecih zir arz olunur.
  2. Şark ve El-Cezire cephesi kumandanlığına arz edilmiştir.

Betvata’da kaymakam Özdemir Irak’ın İngilizler tarafından işgal olunduğu gündenberi hukuk-i milliye ve vataniyyesini muhafaza ile dine karşı manen ve maddeten her türlü fedakarlığa bezl-i can ve mal eden ve bu uğurda bir çok masaip ve felakete maruz kalan velyevm dahi aynı gaye ile muahadatını Irak muhitine kadar tevsi’e çalışan Şeyh Mahmut Efendi hazretlerinin hademat-i vakiası umum Iraklılar nezdinde mazhar-i takdir ve tahsin olduğundan bugün muhit-i Irak dahi aynı tasmimat karşısında bulunmuş olmasına binaen bu babda ittihazı lazım gelen vazifeyi islamiyyenin icrası hususundaki tebligatın ve vukubulacak mutalebatıyla müşar ileyh vastasıyla vaki olacak mutalebatımızın is’afına lütuf ve inayet buyurulması muvakkiyet-i umumiye namına arz ve istirham olunur.

 

Olbabda ferman: İmza El-Raci Muhammed Mehdi El-Kazimi    Muhammed Mehdi.

Numerosu 119

 

Şark Cephesi Kumandan Vekili

           Ali Sait

 

4.4.339”

 

 

 

[1] Asıl adı Şefik bey olan bu yarbay Özdemir Paşa soyundan geldiği için kendine  Özdemir lakabını almıştı.(E.H)